Ni kweli kwamba kufuatia kilio cha wananchi na kupanda kwa bei za mafuta, Bunge la Kenya naserikali zimechukua hatua za dharura kupunguza Kodi ya Ongezeko la Thamani (VAT) kwenye mafuta ili kutoa nafuu.
1. Kupungua kwa VAT ya Mafuta:
Kweli: Bunge la Kitaifa limeidhinisha marekebisho ya sheria kupunguza VAT kwenye mafuta kutoka asilimia 16 hadi asilimia 8.
Muda: Punguzo hili la kodi ni la muda wa miezi mitatu (3) kuanzia tarehe 15-16 Aprili 2026, ili kukabiliana na ongezeko kubwa la bei za mafuta duniani.
2. Athari kwenye Bei ya Mafuta:
Bei Kushuka: Hatua hii imesababisha bei za rejareja za mafuta kushuka mara moja. Mamlaka ya Udhibiti wa Nishati na Petroli (EPRA) ilirekebisha bei kuanzia usiku wa Aprili 16, 2026.
Kiasi: Petroli (Super) ilipungua kwa takriban Sh9.37 kwa lita na Dizeli kwa takriban Sh10.21 kwa lita jijini Nairobi.
Matokeo: Bei ya lita ya petroli ikarudi chini ya Ksh 200 jijini Nairobi (kufikia takriban Sh197.60).
3. Athari kwenye Nauli za Usafiri:
Nafuu kiasi: Punguzo hili linaweza kusaidia kiasi fulani kupunguza kasi ya kupanda kwa nauli, lakini linaweza kutosababisha nauli kurudi chini haraka kama zilivyokuwa awali.
Sababu:
Wasafirishaji wengi (matatu) walishapandisha nauli kwa takriban 25% baada ya bei ya dizeli kupanda kwa zaidi ya Sh40 kabla ya serikali kuingilia kati.
Changamoto:
Hata kama bei ya mafuta imeshuka kidogo, gharama ya uendeshaji (spare parts, matairi, bima) bado iko juu. Wasafirishaji wengi huwa hawapunguzi nauli kwa haraka hata mafuta yakishuka.
Matumaini:
Punguzo hili la VAT la asilimia 8 linatarajiwa kusitisha ongezeko zaidi la nauli na kuleta utulivu wa bei badala ya kupunguza nauli kwa kiasi kikubwa.
Muhtasari:
Hatua hii ya bunge ni ya kusaidia (cushioning) wananchi dhidi ya ukali wa bei uliokithiri, na ingawa nauli hazitashuka kama zilivyokuwa hapo awali, inatarajiwa kuzuia nauli kupanda zaidi ya hapo walipoweka wasafirishaji.