Kwa nini Serikali inalazimisha kituo cha karantini ya Ebola kuanzishwa nchini
humo ilihali Ebola haijaingia Kenya? Hii ndo chanzo Cha maandamano yaliyofanyika leo mjini nanyuki Kupinga uanzishwaji wa kituo Cha Ebola kwenye Kambi ya Laikipia.Hoja ya Serikali:
Wizara ya Afya inasisitiza kuwa eneo la Afrika Mashariki liko katika hatari kubwa. Lengo ni kuwa na utayari (preparedness) wa kiwango cha juu na miundombinu ya haraka ya kudhibiti maambukizi kabla hayajasambaa iwapo yatatokea katika mipaka. Sawa lakini hoja ni kwamba ugonjwa huo haujasambaa hadi Kenya.
Uamuzi wa Kimkakati:
Kituo hicho kimekusudiwa kuwahifadhi na kuwatibia raia wa Marekani au wafanyakazi wa kibinadamu wa Marekani wanaougua. Marekani iliona ni salama zaidi kwao kuanzisha kituo hiki Afrika kuliko kuwasafirisha wagonjwa hadi Marekani.
2. Kenya ina maslahi gani kwenye mpango huo?
Msaada wa Kifedha:
I) Serikali ya Kenya imeshapokea fedha za Wamarekani na inatakankionuesha kwamba pesa hiyo imefanya kazi.
II) Rushwa na Ufisadi: mara nyingi fedha kama hizi za misaada hutumiwa vibaya kinyume na malengo yaliyokusudiwa, hivyo kusitishwa kwa mpango huo kunawanyima ulaji.
III) Matumizi ya Mapema: huenda fedha hizo zishaandikiwa matumizi kumaanisha kwamba kukwama kuanzishwa kituo kile kutawaumbua Viongozi wa Serikali.
IV) Kutanguliza Maslahi ya Marekani mbele kuliko wakenya au kujipendeza kwa lugha nyingine.
Marekani iliahidi kutoa KSh 1.75 bilioni (dola milioni 13.5) kwa ajili ya kuimarisha mfumo wa afya wa Kenya na utayari wa kukabiliana na janga hilo.
Mkataba wa Kimkakati (Threat Reduction Agreement):
Mpango huu pia unatokana na makubaliano ya muda mrefu ya kijeshi na kiusalama ya kibiolojia (Biosecurity) kati ya Kenya na Marekani yanayoruhusu Marekani kuwekeza kwenye vifaa na vituo vya utafiti barani Afrika.
3. Kwa nini Marekani ilitoa fedha kabla ya mwafaka kufikiwa na Kenya?
Hii ni mbinu ya kidiplomasia na utoaji wa misaada ya dharura. Serikali ya Marekani hutoa fedha ili kupata utayari wa haraka na kufanikisha makubaliano (leverage) ya kiutendaji na nchi mwenyeji.
Kwa mtazamo wa Marekani, ugonjwa unaenea kwa kasi na walihitaji uhakika wa kituo hicho kuanza kazi mapema iwezekanavyo, ndiyo maana hatua za kwanza zilifadhiliwa kabla ya kukamilisha taratibu zote za ndani.
4. Kwa nini msaada wa afya uje sasa ilihali mwaka jana Marekani ilisitisha misaada mingi?
Marekani Imetanguliza Maslahi yake:
Sera za nje za Marekani mara nyingi huangalia mikataba au mipango inayoifaidisha yenyewe kwanza.
Mabadiliko ya Sera za Kifedha:
Chini ya mfumo mpya wa mahusiano na msaada wa kigeni wa Marekani ("America First" health approach), ufadhili mwingi umebadilishwa kutoka kuelekezwa kwenye NGOs (kama ilivyokuwa chini ya USAID) na badala yake kuelekezwa moja kwa moja kwenye serikali na Wizara husika.
Umuhimu wa Dharura:
Mlipuko mkali wa Ebola ulioibuka kanda ya maziwa makuu umeifanya Marekani kurejea kwa kasi na kuwekeza kwenye nchi washirika kama Kenya kama "kitovu cha kiusalama na kibinadamu" ili kulinda raia wake na kuzuia janga hilo kutoenea zaidi.
5. Sababu hasa za mpango huu kupingwa vikali na Wakenya:
Hofu ya Kuambukizwa:
Raia na wanaharakati wanahofia kuwa kuleta watu walioathirika na Ebola kwenye nchi ambayo haina kisa hata kimoja kunaweza kuhatarisha maisha ya Wakenya kupitia makosa ya kibinadamu au ajali.
Kenya isiwe Jalala la Marekani:
Vyama vya Madaktari (KMPDU na KMA) vililalamika vikali vikisema Wamarekani hawataki wagonjwa wao wawekwe karantini Marekani, hivyo ni ubaguzi na dharau kuifanya Kenya kuwa "wodi ya nje" ya kuwatenga Wamarekani. Ukosefu wa Uwazi: Wakenya wengi walikasirishwa na jinsi makubaliano yalivyofanywa kwa siri bila kushirikisha wananchi na wawakilishi wao bungeni.
6. Hatima endapo wakenya wameukataa, maandamano yakitokea, au serikali ifute mpango huo.
Kusimama kwa Mahakama:
Mahakama Kuu ya Kenya tayari ilitoa amri ya kusitisha ujenzi wa kituo hicho. Hata hivyo, kuna ripoti kuwa wataalamu wa Marekani na ndege walifika katika kambi ya Laikipia.
Kurejesha Pesa:
Endapo Kenya itafuta mkataba huo kwa sababu za kisheria, kiasi cha fedha ambacho tayari kimetumika hakirejeshwi kwa sababu kiliingia kama ruzuku ya dharura au gharama za awali za maandalizi, lakini Kenya ingepoteza fedha zilizobaki.
Hali halisi:
Pamoja na malalamiko hayo, Rais William Ruto amesisitiza umuhimu wa ushirikiano wa kimataifa katika kupambana na magonjwa yanayovuka mipaka.
7. Nini kitatokea endapo baada ya kuupinga, visa vya Ebola vitatokea Kenya?
Utekelezaji wa Kituo Hicho:
Iwapo Ebola itathibitishwa nchini Kenya, misingi ya miundombinu iliyowekwa na Marekani kwenye kambi za jeshi inaweza kutumika kama kinga ya dharura na uthibiti.
Athari za Kijiografia:
Visa vya Ebola nchini Kenya vitasababisha nchi nyingi kuweka vikwazo vikali vya usafiri, biashara, na usafiri wa anga (kama ilivyotokea wakati wa janga lingine), jambo ambalo litaathiri uchumi wa Kenya kwa kiasi kikubwa.Mabadiliko ya
Msimamo wa Wananchi:
Katika tukio la mlipuko, upinzani wa awali unaweza kubadilika na kuwa utegemezi wa rasilimali hizo za Marekani na wataalamu wao ili kunusuru maisha ya wengi, ingawa lawama dhidi ya serikali kwa kutokuwa waangalifu zingezidi.