Hadi kufikia Tarehe 6, mwezi Juni 2026, shule takriban 30 zimeripotiwa kufungwa nchini Kenya kufuatia wimbi la migomo na utovu wa nidhamu. Shule hizo ni pamoja na Alliance High, Lenana School, Loreto Girls Limuru, Mang'u High, Nairobi School, na zinginezo nyingi.
SABABU:
1. Kwa nini shule zimefungwa? Sababu kuu ni migomo ya Wanafunzi:
Migomo hiyo inatokana na sababu mbalimbali, ikiwemo:
I) Wazazi au Walezi:
Baadhi ya Wanafunzi wamelelewa vibaya hasa tabia za kubembelezwa, kudekezwa kwa kukataa au kugomea vitu mbalimbali kuanzia ngazi ya familia. Wanafunzi wa aina hii hushindwa kumudumu changamoto za maisha ya bweni kwa kukosa vitu walivyovizoea makwao.
ii) Unyanyasaji na Ukosefu wa Chakula: Malalamiko ya wanafunzi kuhusu kupunguziwa chakula au ubora wake duni.
iii) Shinikizo la Masomo na Mitihani:
Hofu na shinikizo kubwa la maandalizi ya mitihani ya kitaifa na mitihani ya ndani (moko).
iv) Ukosefu wa Mawasiliano:
Wanafunzi kulalamika kutengwa au kutopewa nafasi ya kutoa maoni, kama ilivyotokea Lenana School kuhusu sherehe za Maroon Festival.
v) Makundi rika na ushawishi:
Baadhi ya wanafunzi wanapiga au kujiunha na makundi mabaya na kisha hufuata mkumbo kufanya migomo na uharibifu:
vi) Vitendo vya kingono:
Kuna taarifa za kuwepo baadhi ya wanafunzi Kutaka kuwalazimisha wenzao kwenye vitendo vya kunajisiana kama vile usagaji (Lesbianism) au ushoga (Homosexuality).
vIi) Matumizi ya Mihadarati:
Katika baadhi ya Shule Kuna wanafunzi wanaojiongiza kwenye matumizi ya dawa za kulevya zinazowapagawisha akiri kufanya uhalifu.
viii) Mrundokano na Kukosa huduma:
Katika baadhi ya Shule au karibua zote, wanafunzi waliopangwa katika mabweni na madarasa ni zaidi ya kiwango stahiki au kinachohitajika. Hii inasababisha wanafunzi kugonbea au kung'ang'ania huduma muhimu kama malazi, madarasa, chakula au maji, n.k
ix)Kuondolewa kwa adhabu ya Viboko:
Kuondolewa kwa adhabu ya viboko Mashuleni na sera za mashirika ya Kutetea haki za Watoto kumewafanya wanafunzi Mashuleni kuwa na kiburi zaidi na kudorola kwa Nidhamu mashileni.
x) Uzembe wa walimu na kutowajibika:
Katika baadhi ya Matukio imedhihirika kuwepo uzembe wa walimu na watumishi wengine wa Shule katika kutekeleza majumu Yao.
2. Hatua na Mikakati ya Serikali:
Wizara ya Elimu (kupitia Katibu wa Elimu ya Msingi, Prof. Julius Bitok) imesisitiza kuwa hakuna mpango wa kufunga shule nchi nzima kabla ya muda uliopangwa.
Hatua zilizochukuliwa:
Kuanzisha ukaguzi wa kina wa kiusalama katika mabweni, na kuwasimamisha masomo au kuwawajibisha wanafunzi wanaochochea uharibifu.
Mikakati:
Kuongeza maafisa zaidi ya 400 wa ubora wa elimu nchini kote, kuimarisha vitengo vya ushauri nasaha na mikutano ya mara kwa mara kati ya walimu, wazazi na wanafunzi ili kutatua migogoro kabla haijafikia hatua ya vurugu.
3. Je, Shule za Bweni zifutwe?
Kuna hoja kwamba Shule za mabweni zifutwe kote nchini na wanafunzi wote wasomee Shule za Kutwa. Je hii inaweza kuwa Suluhu? Lakini pia Kuna hoja kwamba ni vema kuziboresha Shule za kutwa ili kupunguza msongamano kwenye shule za bweni na kuzifanya ziweze Kuendeshwa kiurahisi zaidi kuliko ilivyo sasa. Wazo la kuboresha shule za kutwa badala ya kuzitegemea au kuzirundikia wanafunzi shule za bweni pekee lina mashiko mazuri, lakini linakuja na changamoto zake.
Upande Chanya:
Kuboresha shule za kutwa kunapunguza msongamano mkubwa unaoshuhudiwa katika shule za bweni (haswa wale waliopata alama za chini walioonekana kulundikwa huko), kunapunguza gharama kwa wazazi, na kunaimarisha ushirikiano wa karibu kati ya mtoto na wazazi au walezi wake.
Changamoto za Kufuta Shule za Bweni:
Umbali kwa Wanafunzi kuzifikia Shule:
Katika maeneo mengi ya mashambani au jamii za wafugaji nchini Kenya, shule za bweni ndio suluhu pekee kwa watoto kupata elimu bila kutembea kilomita nyingi kila siku.
Mazingira ya Nyumbani:
Baadhi ya wanafunzi hutoka kwenye mazingira magumu ya kifamilia, hivyo shule za bweni zinatoa utulivu, usalama na muda mwingi wa kusoma (kama masomo ya prep) ambao hauwezekani katika shule za kutwa.
Usawa wa Kitaaluma:
Shule nyingi za bweni zina miundombinu imara (maabara, maktaba, n.k.) inayowasaidia wanafunzi kusoma kwa bidii kuliko shule nyingi za kutwa zinazokabiliwa na uhaba wa rasilimali.
Je, unadhani mfumo wa shule za kutwa unapaswa kupatiwa kipaumbele zaidi na serikali katika maeneo yenu?Una maoni gani kuhusu wanafunzi wanaopangiwa shule za mbali za bweni?Je, ungependa tuangazie jinsi shule za kutwa zinavyoweza kupewa rasilimali ili ziwavutie wanafunzi wanaokimbilia bweni?
Toa maoni yako....