Siku hizi kufanya biashara kwenye Soko
kuu la Gikomba mjini Nairobi imekuwa ni swala la bahati nasibu au mchezo wa pata potea. Hii ni kwa Sababu wafanyabiashara wa Gikomba hawana uhakika wa usamala wa Mali zao ilimradi hakuna anayejua lini au muda gani moto utazika na kutekeleza Mali zao.Soko la Gikomba limekumbwa na visa zaidi ya 15 vikubwa vya moto katika kipindi cha muongo mmoja uliopita. Majanga haya ya mara kwa mara hutokea nyakati za usiku au alfajiri, yakisababishwa na hitilafu za umeme, au kuunganishwa kwa njia haramu nyaya za umeme, na wakati mwingine migogoro ya ardhi au ushindani wa kibiashara. Soko hilo limeungua tena alfajiri ya tarehe 21 Juni 2026, kwa mara ya 16.
Katika makala hii fupi tunaangazia Matukio na sababu za moto kwenye Soko hilo:
1. Historia ya Matukio ya Moto na Tarehe Zake
Matukio mengi yamekuwa yakiripotiwa katika soko hili kongwe. Baadhi ya visa vikuu vilivyotokea ni pamoja na:
- Juni 21, 2026: Moto mkubwa uliozuka usiku wa manane na kuteketeza maeneo ya Wakasusu na sehemu ya samaki, na kusababisha vifo vya watu wawili na uharibifu wa mamilioni.
- Machi na Mei 2025: Moto ulioharibu eneo la viatu na sehemu ya kuuzia mbao.
- Machi 2024: Moto ulioteketeza eneo la 'Kwa Mbao'.
- Matukio ya Awali: Visa vingine vimetokea mara kwa mara katika miaka ya 2015, 2018 (moto uliouwa watu 15), 2020, na 2021.
2. Vyanzo vya Moto na Sababu Zilizosalia
Chanzo kamili cha mioto mingi ya Gikomba huwa hakijulikani rasmi, hata hivyo, ripoti na mashuhuda wamekuwa wakitaja vyanzo vifuatavyo:
- Hitilafu za Umeme: Kutokana na uchakavu wa miundombinu na uunganishaji usiofuata viwango.
- Wizi wa Ardhi na Nguvu za Kiasiasa: Kuna dhana na minong'ono mingi kutoka kwa wafanyabiashara kwamba moto unaweza kusukumwa kimakusudi na watu wenye nia ya kuwafurusha ili wamiliki maeneo hayo.
- Uzibaji wa Njia za Zimamoto: Vibanda kujengwa bila kufuata mpangilio thabiti na hivyo kuzuia magari ya dharura kufika pindi moto unapoanza.
3. Je, Ujenzi wa Soko Jipya unaweza Kuwa Suluhu?
Ujenzi wa masoko mapya ya ghorofa (kama ule wa Quarry Road) ni hatua muhimu, lakini hauwezi kuwa suluhu ya moja kwa moja pekee isipokuwa mambo yafuatayo yafanyike:
- Mipango Miji Imara: Soko jipya linapaswa kujengwa kwa njia zitakazowezesha magari ya zimamoto kupita kwa urahisi.
- Usalama wa Umeme: Kunahitajika usimamizi mkali wa nyaya za umeme ili kuzuia mizunguko na miunganisho haramu.
- Uwezeshaji wa Wafanyabiashara Wengi: Gikomba ni kubwa sana; masoko machache ya ghorofa hayawezi kutosheleza wafanyabiashara wote, na hivyo kusababisha wengine kujenga vibanda vya mbao na mabati kwenye maeneo hatarishi.
Kwa muhtasari, soko jipya linaweza kusaidia, endapo ujenzi huo itazingatia uwepo wa Miundombinu ya kukabiliana na Majanga na vifaa vya zima motokuambatana na sera thabiti za usimamizi wa majanga.
Katika mazingira ya sasa ya changamoto za kiuchumi na maisha magumu ambapo Serikali haijaweza kufadhili uwezeshaji wa kiuchumi japo kwa mikopo ya Rina Nafuu kwa Wananchi walio wengi, Matukio kama haya yanarudisha maendeleo na kuongeza umasikini.