Mswada wa fedha wa 2026/27 nchini Kenya huenda ukazua maandamano na vurugu kama ulivyokuwa ule
wa mwaka 2024 endapo Serikali haitaviondoa au kivibadilisha vipengere vinavyopingwa na wananchi.Mswada huo unapingwa vikali na wananchi, asasi za kiraia, na wanasiasa wa upinzani kwa sababu ya kurejesha ushuru uliozuiwa hapo awali na kuongeza mzigo wa maisha.
Upinzani unalenga hatua zinazoongeza gharama za mawasiliano, mapato ya chini ya wananchi, na udhibiti wa mamlaka ya ukusanyaji kodi (KRA).
Baadhi ya vipengele vikuu vinavyopingwa na sababu zake ni pamoja na:
#1. Ushuru wa Simu na Miamala ya Kielektroniki
Pendekezo:
Serikali inapendekeza kurejesha ushuru wa asilimia 25 (\(25\%\)) kwenye simu za mkononi na kutoza kodi huduma za kidijitali na miamala.
Kwa nini unapingwa:
Wananchi na mashirika, kama yale ya muungano wa Okoa Uchumi, wanahoji kuwa kodi hizi zitawaumiza sana vijana na wafanyabiashara wadogo ("hustlers") wanaotumia simu kama zana kuu ya kujipatia kipato.
#2. Udhibiti wa Data ya Raia na Mamlaka ya KRA
Pendekezo:
Mswada unatoa mapendekezo ya kuongeza uwezo wa Mamlaka ya Ukusanyaji Ushuru (KRA) kufikia data na taarifa za kibinafsi za kifedha za wananchi bila idhini yao.
Kwa nini unapingwa:
Hii inatafsiriwa na wanaharakati kama uvunjaji wa haki za faragha na ukiukaji wa katiba, jambo linaloleta hofu ya unyanyasaji wa kodi.
#3. Kodi ya Kukatwa kwenye Mishahara (PAYE)
Pendekezo:
Wafanyakazi wanaendelea kulalamika kuhusu ukosefu wa upanuzi wa vipengele vya mapato ambavyo vingepunguza kodi za chini ili kutoa afueni kwa wafanyakazi wa kipato cha chini.
Kwa nini inapingwa:
Wataalamu wa fedha na vyama vya wafanyakazi wanasisitiza kuwa gharama ya maisha imepanda sana, hivyo serikali inapaswa kupunguza kodi kwa asilimia 5 (\(5\%\)) katika mabano yote ya mishahara ili kuongeza uwezo wa wananchi kununua bidhaa.
4. Sheria ngumu za Rufaa za Kodi (Tax Disputes)
Pendekezo:
Kufutwa kwa vipengele vinavyozuia kuhesabiwa kwa wikendi na siku za likizo wakati wa kulalamikia au kukata rufaa dhidi ya maamuzi ya kodi ya KRA.
Kwa nini inapingwa:
Kampuni za uhasibu na sheria zinaonya kuwa hili litapunguza muda wa mlipakakodi kujiandaa na kujitetea na linaweza kusababisha adhabu na faini zisizo za haki.
5. Kuongezeka kwa Ushuru wa Kodi ya Nyumba
Pendekezo:
Mpango wa kurejesha ushuru wa kodi ya nyumba ya kukodi (Residential Rental Income) kutoka asilimia 7.5 (\(7.5\%\)) hadi asilimia 10 (\(10\%\)).
Kwa nini inapingwa:
Hii inatajwa kuwa mzigo mkubwa kwa wamiliki wa nyumba na wapangaji, kwani wenye nyumba watapandisha kodi za nyumba ili kufidia gharama.
Mukhutadha:
Kwa muktadha wa upana wa Mswada huu na jinsi unavyoathiri maisha ya kila siku: wanasiasa wa upinzani na wadau wengine wanataka mswada huo ukataliwe kwa ujumla wake (in totality) na kuangaliwa upya ili kuepusha machafuko na maumivu ya kiuchumi.
Aidha Kuna madai ya Serikali kutenga bajeti kubwa kwenye idara na vitengo vya usalama na Ikulu ya Rais huku maeneo mengine nyeti yakitengewa fedha kiduchu. Katika bajeti ya mwaka wa fedha unaomalizika, 2025/26 kumekuwepo madai ya matumizi makubwa ya fedha zilizotengewa Ikulu ya Rais na Makamu wake huku vitengo vinavyohusika na maendeleo vikitengewa bajeti isiyokidhi mahitaji.
Waziri wa fedha wa Kenya John Mbadi anatarajiwa kuwasilisha Bungeni makadirio ya mapato na matumizi ya bajeti ya Serikali ya mwaka wa fedha 2026/27 mapema Mwezi ujao, mara nyingi huwa wiki ya pili ya mwezi June, 2026.